Vanuit inwoners en bestuurders komen er steeds vaker vragen als ‘Hoe kunnen we lichtvervuiling terugdringen?’ En ‘hoe leveren we als overheid een bijdrage aan het behoud van natuurlijke donkerte?’ Dit geldt niet alleen voor landelijke gemeenten, maar ook voor grote steden en provincies. Het nieuw opgerichte Platform Donkerte van branchevereniging OVLNL gaat met deze uitdaging aan de slag.
Platform Donkerte ziet het levenslicht
![](/sites/default/files/styles/max_500/public/2024-07/Foto%201%20%285%29.jpg?itok=uGipMkf_)
Tekst: Beatrijs Oerlemans
Het Platform Donkerte, opgericht in januari 2024 vanuit het Netwerk Maatschappij van OVLNL, is specifiek voor overheden. Daarmee komen we tegemoet aan een behoefte van een steeds grotere groep gemeenten. Het onderwerp leeft en roept praktische vragen op. Ook is er een grote behoefte aan inspirerende voorbeelden. Dat bleek in de eerste bijeenkomsten, waar volop ervaringen werden gedeeld.
Donkerte en energiebesparing
De vraag om meer aandacht voor lichtvervuiling en donkerte wordt ingegeven door het groeiend bewustzijn over de schaduwkanten van kunstlicht. Wereldwijd, en zeker in Nederland, wordt de natuurlijke duisternis steeds zeldzamer. Dit heeft een verstorende werking op mensen, dieren en planten. Bovendien maakt al dat licht dat we minder sterren zien, verstoort het ons donkere landschap en kost het geld, energie en materialen. De maatschappelijke doelen voor klimaat en circulariteit maken het extra interessant én urgent om met het thema aan de slag te gaan.
Focus op openbare verlichting
Het thema lichtvervuiling is veel breder dan alleen openbare verlichting. Er zijn veel meer lichtbronnen in de openbare ruimte, zoals reclameverlichting, sportveldverlichting en de verlichting van allerlei bedrijven. Het Platform Donkerte en de deelnemers focussen zich echter in eerste instantie op openbare verlichting. Daar ligt onze expertise én kunnen we zelf aan de knoppen draaien. Bovendien: als we andere lichtbroneigenaren willen aanspreken, dan zullen we toch eerst zelf het goede voorbeeld moeten geven. Van daaruit kunnen we later wellicht de stap zetten naar andere lichtbronnen en lichtbroneigenaren.
Voorbeelden en succesfactoren
Het Platform Donkerte gaat het komend jaar inzetten op het in kaart brengen van goede voorbeelden. Welke projecten hebben gemeenten en provincies uitgevoerd op dit vlak? En, minstens zo belangrijk, wat waren daarbij de succesfactoren? Wat werkt en wat werkt niet? Welke verschillende routes zijn mogelijk en hoe bepaal je wat het beste bij jouw organisatie past? Voor de ene gemeente kan het daarbij gaan over het weghalen van lichtmasten, bij een ander past misschien beter het dimmen van verlichting en een derde zet in op het optimaal gebruik van sensoren. Belangrijk daarbij is natuurlijk ook: hoe zorg ik voor voldoende draagvlak bij de interne organisatie, inwoners en andere stakeholders. Welke risico’s voorzien zij en hoe neem ik hun zorgen weg?
Inspiratie uit Heerenveen
Hoe leerzaam verhalen van anderen kunnen zijn, bleek op de tweede bijeenkomst van Platform Donkerte in april. Jan de Jong uit Heerenveen deelde ruim vijftien jaar ervaring en presenteerde tal van inspirerende voorbeelden. De gemeente Heerenveen bracht het aantal lichtmasten terug. Buiten de kom slaagde dit onder andere door slim gebruik te maken van balises. Maar ook binnen de kom zijn lichtmasten verwijderd.
Op diverse plekken is – in overleg met inwoners en bedrijven – gekozen voor sfeervolle gevelverlichting met een laag lichtniveau, aangevuld met een beperkte hoeveelheid functionele verlichting. ‘s Nachts gaat de gevelverlichting uit en wordt de functionele verlichting iets opgeschaald. Een andere keuze die Heerenveen maakte om donkerte te beschermen, is de toepassing van kofferarmaturen met gericht licht in plaats van rondschijnende kegelarmaturen, ook bij 4-meter-masten.
Kennis en ervaring delen
Het Platform Donkerte wil kennis, ervaringen en goede voorbeelden gaan bundelen. En dit vervolgens delen met alle leden van OVLNL, zodat we er allemaal profijt van hebben. Dit zal gebeuren via artikelen in vakbladen, presentaties op beurzen en symposia en wellicht door het maken van een specifieke publicatie over dit onderwerp.
Heb jij als gemeente of provincie ervaring met het terugdringen van lichtvervuiling en het versterken van donkerte, specifiek in relatie tot openbare verlichting? Of weet je een inspirerend voorbeeld, uit Nederland of uit het buitenland? Laat het ons vooral weten en mail naar: beatrijs@lichtendonkeradvies.nl
Bij het thema van dit artikel betrokken organisaties
Meer artikelen met dit thema
Openbare ruimte zo divers mogelijk inzetten
30 aug om 10:19 uurVakbeurs Openbare Ruimte bestaat alweer 20 jaar. Om hier aandacht aan te schenken, hebben we onze trouwe…
De favoriete plek van: Peter van Marle en Marco Nijhuis
9 aug om 10:51 uurVoor Peter van Marle en Marco Nijhuis is het geen eenvoudige vraag: de favoriete plek noemen in de openbare…
Goede openbare verlichting zorgt voor sfeer en veiligheid
7 aug om 06:49 uurIn opdracht van de gemeente Haarlem heeft Modernista dit jaar de openbare verlichting in het Haarlemse…
Kleurrijke OVL-monitor biedt boeiende resultaten
6 aug om 08:36 uurHet is alweer de achtste OVL-monitor. Ook dit keer leveren de enquêtes, ingevuld door zowel overheden als…
Zorg als overheid voor een efficiënte én juridisch juiste aanbesteding
5 aug om 08:01 uurDe één is specialist in het aanbestedingsproces. De ander is expert op het gebied van openbare verlichting.…
'De openbare ruimte als huiskamer'
1 aug om 09:49 uurVakbeurs Openbare Ruimte bestaat alweer 20 jaar. Om hier aandacht aan te schenken, hebben we onze trouwe…
Handboek Omgevingsgericht Lichtontwerp sluit aan bij moderne planontwikkeling
1 aug om 09:47 uurIn september wordt tijdens de Vakbeurs Openbare Ruimte in Utrecht ‘Omgevingsgericht Lichtontwerp; handboek voor…
De weg tot efficiënter gemeentelijk onderhoud en beheer van openbare verlichting
1 aug om 09:22 uurNaarmate de gemeentelijke begrotingen steeds krapper worden, de arbeidsmarkt een uitdaging kent en de…